Από πού βγήκε η ανησυχία
Εδώ και δεκαετίες κυκλοφορεί η φράση ότι η πολλή πρωτεΐνη «κουράζει» τα νεφρά. Την ακούς από γυμναστές, από συγγενείς, ακόμη και από γιατρούς που δεν ασχολούνται με διατροφή. Η φράση δεν βγήκε από το πουθενά, αλλά ούτε ισχύει για όλους με τον ίδιο τρόπο.
Η λογική πίσω της είναι απλή. Όταν τρως περισσότερη πρωτεΐνη, τα νεφρά πρέπει να αποβάλουν περισσότερο άζωτο με τη μορφή ουρίας. Για να το κάνουν, αυξάνουν τη ροή του αίματος στα φίλτρα τους, μια κατάσταση που ονομάζεται υπερδιήθηση. Σε ανθρώπους με ήδη μειωμένη νεφρική λειτουργία αυτή η επιπλέον δουλειά μετράει. Το ερώτημα όμως είναι τι συμβαίνει σε ένα υγιές νεφρό.
Τι δείχνουν οι μελέτες σε υγιείς
Εδώ τα δεδομένα είναι αρκετά καθησυχαστικά. Δοκιμές με 1,5 έως 2,2 γραμμάρια την ημέρα για κάθε κιλό σωματικού βάρους, για μήνες έως δύο χρόνια, δεν έδειξαν πτώση της νεφρικής λειτουργίας σε υγιείς ενήλικες. Οι μετρήσεις που χρησιμοποιούνται συνήθως, όπως η κάθαρση της κρεατινίνης και ο ρυθμός σπειραματικής διήθησης, έμειναν σταθερές.
Οι μεγαλύτερες ανασκοπήσεις καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: σε ανθρώπους χωρίς νεφρική νόσο, η αυξημένη πρόσληψη δεν μεταφράζεται σε επιδείνωση. Το ότι κάτι συμβαίνει στα νεφρά όταν τρως πολλή πρωτεΐνη είναι αλήθεια· το ότι προκαλεί ζημιά σε ένα υγιές όργανο δεν επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα.
Η υπερδιήθηση που βλέπεις λίγο μετά το γεύμα ή σε περίοδο αυξημένης πρόσληψης δεν είναι βλάβη. Είναι προσαρμογή, όπως ο ανεβασμένος παλμός όταν ανεβαίνεις σκαλοπάτια. Όταν η πρόσληψη πέσει, η ροή επανέρχεται. Αυτό που θα έπρεπε να ανησυχεί είναι η μόνιμη απώλεια λευκωματίνης στα ούρα, όχι μια στιγμιαία μέτρηση.

Το ζήτημα λοιπόν δεν είναι αν η πρωτεΐνη είναι κακή, αλλά πόση χρειάζεσαι και για ποιον. Αν θέλεις να υπολογίσεις τις δικές σου ανάγκες, υπάρχει αναλυτικός οδηγός για πόσα γραμμάρια πρωτεΐνης χρειάζεσαι την ημέρα.
Ποιοι πρέπει να προσέξουν
Υπάρχουν ομάδες στις οποίες η σύσταση αλλάζει. Άνθρωποι με χρόνια νεφρική νόσο, έστω και πρώιμη, με λευκωματουρία, με ένα μόνο νεφρό ή με μεταμόσχευση ακολουθούν συνήθως 0,8 γραμμάρια ανά κιλό, πάντα με επίβλεψη γιατρού. Το ίδιο ισχύει για διαβητικούς με νεφρική επιπλοκή.
Δεύτερο σημείο προσοχής: οι πέτρες στα νεφρά. Η μεγάλη ποσότητα ζωικής πρωτεΐνης αυξάνει την αποβολή ασβεστίου και ουρικού οξέος, που σε επιρρεπή άτομα μπορεί να ρίξει το ποτήρι. Τα όργανα, τα αλλαντικά και οι δυνατοί ζωμοί θέλουν μέτρο, όπως εξηγείται και στις τροφές που επιβαρύνουν τα νεφρά.
Τρίτο: η ενυδάτωση. Όσο ανεβαίνει η πρωτεΐνη, τόσο περισσότερο νερό χρειάζεται για να φύγει η ουρία. Γύρω στα 30 με 35 χιλιοστόλιτρα ανά κιλό σωματικού βάρους, περισσότερο με ζέστη ή έντονη προπόνηση, είναι ένα λογικό πλαίσιο.
Πόση πρωτεΐνη και σε ποια μορφή
Για ενήλικες που γυμνάζονται, 1,2 έως 1,6 γραμμάρια ανά κιλό καλύπτουν με άνεση τις ανάγκες. Το μοίρασμα σε τρία ή τέσσερα γεύματα, με 20 με 40 γραμμάρια τη φορά, δουλεύει καλύτερα από μια μεγάλη δόση το βράδυ. Έχει σημασία και η πηγή: ψάρι, αυγά, γαλακτοκομικά, όσπρια, ξηροί καρποί και κοτόπουλο δίνουν πρωτεΐνη μαζί με άλλα θρεπτικά συστατικά, χωρίς το αλάτι και τα νιτρώδη των αλλαντικών.

Η πρωτεΐνη άλλωστε δεν αφορά μόνο το γυμναστήριο. Είναι ένας από τους λόγους που χάνουμε μύες όσο περνούν τα χρόνια, και γι’ αυτό οι ανάγκες ανεβαίνουν μετά τα 60, όταν η μυϊκή μάζα μειώνεται πιο γρήγορα.
Ένας έλεγχος που αξίζει
Αν είσαι πάνω από 50, έχεις πίεση, διαβήτη ή ιστορικό νεφρικής νόσου στην οικογένεια, ένας ετήσιος έλεγχος με κρεατινίνη, εξέταση ούρων και υπολογισμό του ρυθμού διήθησης δίνει καθαρή εικόνα. Μην τρομάξεις αν η κρεατινίνη βγει λίγο ψηλή ενώ παίρνεις κρεατίνη ή έχεις μεγάλη μυϊκή μάζα: η κυστίνη C δείχνει ακριβέστερα.
Και αν δεις επίμονο αφρό στα ούρα, πρήξιμο στα πόδια ή αδικαιολόγητη κόπωση, το θέμα δεν λύνεται με λιγότερη πρωτεΐνη. Λύνεται με γιατρό και με εξετάσεις, όχι με συμβουλές από το γυμναστήριο.
Με μια φράση: σε υγιή νεφρά η πρωτεΐνη δεν είναι εχθρός, είναι θέμα ποσότητας, ποιότητας και νερού. Σε ήδη επιβαρυμένα νεφρά ο γιατρός έχει τον πρώτο λόγο και το πιάτο προσαρμόζεται ανάλογα.



